BIJ BEMIDDELING KRIJGEN SLACHTOFFERS EEN STEM… HET VONNIS IS VAAK EEN TELEURSTELLING

Ik ben maatschappelijk assistente van opleiding en één van de acht professionele medewerkers bij de dienst ‘Slachtofferhulp’ Antwerpen. Wij begeleiden slachtoffers van misdrijven, rampen en verkeersongevallen: emotioneel, maar ook juridisch en praktisch. [...]

Meestal zien wij slachtoffers niet onmiddellijk na de feiten, maar verschijnen wij wat later op het toneel. Het gebeurt ook dat slachtoffers eerst niet geholpen wensen te worden, maar na een paar weken van mening veranderen.
Als we zouden bellen naar mensen die een uur ervoor slachtoffer zijn geworden, kan het zijn dat ze nog helemaal in de war zijn. Het kan ook zijn dat ze onze hulp nu niet nodig hebben, maar dat ze het over een paar weken niet meer zien zitten. Waar een slachtoffer behoefte aan heeft, verschilt heel sterk van persoon tot persoon, ook wat tijdsbeleving betreft.

Slachtoffers van misdrijven zijn vaak kwaad op hun dader(s) en dreigen zelfs dat ze iets terug zullen doen, maar meestal blijft dit bij woorden. Gevoelens van angst komen heel vaak voor. Mensen zijn bang dat het opnieuw zal gebeuren… of dat de dader weet waar ze wonen en hen zal komen opzoeken.

In eerste instantie horen we niet vaak dat slachtoffers begrip tonen voor hun dader(s), maar na een tijdje… als de slachtoffers weten wie het is, gebeurt dit soms wel. Als ze bijvoorbeeld horen dat de dader minderjarig is, of afkomstig uit een marginaal milieu. Maar over het algemeen komt dit soort begrip niet vaak voor. Verder hangt het ook erg af van de feiten zelf. Voor seksuele misdrijven of intrafamiliaal geweld constateren we zelden veel begrip.
Sommige slachtoffers wensen wel op een of andere manier contact met de dader, omdat ze vaak met vragen zitten over het hoe en waarom van de feiten. Mensen gaan zelf een verhaal construeren, of dat nu juist is of niet. Het ‘waarom’ van de feiten is nogal dikwijls de hamvraag… ‘Waarom juist bij mij? Waarom in dit huis? Waarom mijn kind?”
Slachtoffers zijn daar heel vaak mee bezig. Ze zeggen dat dan ook tegen ons. Maar als wij antwoorden dat ze die vragen ook aan de dader zèlf kunnen stellen, deinzen ze meestal achteruit. ‘Maar dat was niet de bedoeling! Die wil ik nooit meer zien!’

Wat we verder ook merken is dat slachtoffers van misdrijven dikwijls het gevoel hebben dat ze méér kans maken op schadevergoeding via bemiddeling dan via de rechtbank, want daar is de kans groot dat de zaak geseponeerd wordt. In Antwerpen wordt 85% van de zaken geseponeerd en veel mensen hebben van in het begin van hun zaak het gevoel dat er tòch niets mee zal gebeuren. Als ze bemiddelen, dan hebben ze dàt toch al, ongeacht wat de rechter later beslist. Wat ook gebeurt, is dat mensen hun klacht willen intrekken, en de schade voor de dader willen beperken via bemiddeling.

De meeste slachtoffers worden door ons ingelicht over de mogelijkheid van bemiddeling, maar nogal wat mensen willen vaak geen enkel contact meer met de dader en staan ook niet open voor bemiddeling. Veel slachtoffers schrikken nogal als ze horen dat die mogelijkheid bestaat. In eerste instantie denken ze dan dat ze met de dader rond de tafel zullen moeten zitten. Als we dan uitleggen dat dit helemaal niet hoeft, zijn er al wat heel meer die over bemiddeling willen nadenken. Maar in het algemeen is daar nog heel veel twijfel, angst en onzekerheid over.
In behoorlijk veel cliëntsituaties wordt er over bemiddeling gesproken, maar heel weinig mensen zetten uiteindelijk ook effectief de stap.

De ervaringen die ik zelf bij bemiddeling had waren vrij positief. Het slachtoffer krijgt het gevoel dat hij of zij echt iets te zeggen heeft. Op de rechtbank wordt gewoon een straf uitgesproken en die is zelden zwaar genoeg in de ogen van het slachtoffer. Bij bemiddeling zijn er verschillende mogelijkheden waar het slachtoffer bij betrokken wordt. Dit ervaren de meeste slachtoffers als erg positief. Nadien horen we wel vaak dat mensen onderschat hadden hoe emotioneel zwaar en intensief het is om daarmee bezig te zijn. Wat ik telkens knap vond, was dat de bemiddelaar heel neutraal en correct bleef, wat me helemaal niet makkelijk lijkt. Ik was daar wel positief door verrast.
De negatieve ervaringen lagen aan het feit dat het slachtoffer verwachtingen had waaraan de dader niet, of niet voldoende tegemoet kwam. Bijvoorbeeld omdat deze niet goed meewerkte of weinig spijt betuigde. Maar dat ligt uiteraard niet aan de bemiddeling of de bemiddelaar.

In de bemiddeling moet er ruimte zijn voor het verhaal van zowel slachtoffer als dader en de bemiddelaar moet evenveel respect hebben voor beide partijen.
Als hulpverlener kan ik moeilijk invullen wat er van een bemiddeling verwacht mag worden… dat is aan de betrokken partijen zèlf. Als de verwachtingen van de slachtoffers kunnen worden ingelost, is het voor mij OK. Als zij antwoorden willen op hun vragen, is het goed dat ze die krijgen. Hetzelfde voor wat een financiële regeling betreft. Alles hangt af van hùn vraag.
Het kan echter gebeuren dat die verwachtingen niet echt realistisch zijn. Maar als slachtoffers er een goed gevoel aan overhouden, bijvoorbeeld omdat ze eindelijk de indruk krijgen dat er naar hen geluisterd wordt, is dat prima.

[...]

En er zijn natuurlijk ook bepaalde weerstanden bij een aantal slachtoffers. Sommigen zijn bang dat ze de dader zullen moeten zien. Die angst kan je makkelijk wegnemen door te zeggen dat dit niet hoeft, maar ook de schrik dat ze bekend gaan worden voor de dader, kan een remmende werking hebben.
Daders weten in veel gevallen waar slachtoffers wonen, maar zelfs dàn hebben sommige slachtoffers liever dat ze hun gezicht niet opnieuw zien. Omgekeerd zeggen slachtoffers soms dat ze de dader niet meer zouden herkennen, en dat ook zo willen houden. Dikwijls denken mensen ook dat de dader er via bemiddeling makkelijker van af zal komen, door bijvoorbeeld strafvermindering voor de rechtbank. Vaak zien ze ook de grote investering in tijd en emoties niet echt zitten.
Wij geven informatie en begeleiden, maar wie zijn wij om slachtoffers te zeggen wat ze moeten doen? Wij brengen bijna iedereen op de hoogte van het bestaan van bemiddeling en van de mogelijkheden ervan. Het is aan hen om zèlf de keuze te maken.

[...]

We horen soms dat de rechter tijdens een proces de partijen vroeg hoe de bemiddeling was verlopen, en dan schrikken sommige slachtoffers daar toch wel van. De rechter weet niets over de inhoud van de bemiddeling, en vaak weten mensen niet goed wat ze daar op moeten antwoorden. Maar meestal zijn de reacties positief. Het is wel een paar keer gebeurd dat mensen het gevoel hadden dat de rechter er niet meer op inging omdat er al veel geregeld was via de bemiddeling, hoewel ze dat wel hadden gewild. Voor de rest zijn de meeste slachtoffers blij dat ze aan een bemiddeling hebben deelgenomen.
Soms zijn slachtoffers erg bang om naar de rechtbank te gaan, omdat ze daar oog in oog komen te staan met de dader. De meeste sturen dan ook enkel hun advocaat. Sommigen willen echter wèl aanwezig zijn, en vragen ons hen te vergezellen, omdat ze te veel schrik hebben. Voor we er naartoe gaan, bereiden we die mensen dan wat voor… ze zullen niet ver van de dader zitten, gaan door dezelfde deur naar binnen, et cetera. Ondanks een degelijke voorbereiding blijft het voor heel wat slachtoffers erg moeilijk om op de zitting te verschijnen. Maar zelfs als hun angst erg groot is, willen ze vaak tòch gaan… om te horen wat er wordt gezegd, om zich te verdedigen. Nadien zijn ze meestal wel blij en trots dat ze het hebben gedaan… dat ze hebben getoond dat ze zich niet hebben laten doen. De inspanning is meestal groot, en het vonnis vaak een teleurstelling.

[...]

Slachtofferhulp wordt aangeboden door de centra algemeen welzijnswerk (CAW). U vindt hierover meer informatie, evenals een lijst van alle CAW's, op www.caw.be.